Licht op het einde van Het proces (1925)? Franz Kafka

Op een dag werd aan Jozef K. meegedeeld dat hij schuldig was, maar aan wat weet hij niet. Frans Kafka beschrijft in het Proces (1925) een vreemde, onbehaaglijke wereld waarin Jozef K. verstrikt raakt in een ondoordringbaar web waarin hij op zoek gaat naar zijn schuld. De wereld waarin Jozef K leeft is kil en bevreemdend. Een sfeer door Kafka beschreven in de personages en in de decors. Het boek trekt je mee in dystopische wereld waarin het individu geen krans krijgt. Het onbehagen druipt van de pagina's. Er lijkt geen hoop te zijn in deze wereld of toch? Net voor het einde, in de voorlaatste alinea, lezen we het volgende:

"Zijn oog (Jozef K) viel op de laatste verdieping van het huis naast de steengroeve. Zoals een licht aanflitst, zo schoot een raam daar ineens open, een mens, vaag en smal in de verte en in de hoogte, boog zich abrupt ver naar voren en stak de armen nog verder uit. Wie was dat? Een vriend? Een goed mens? Iemand die meevoelde? Iemand die wilde helpen? Was het een enkeling? Waren het allen? Bestond er nog hulp? Bestonden er tegenwerpingen die men vergeten had? Zeker bestonden die. De logica weliswaar onaantastbaar, maar tegen een mens die wil leven kan zij niet op. Waar was de rechter die hij nooit had gezien? Waar was de hoogste rechtsinstantie waartoe hij nooit was doorgedrongen? Hij stak zijn handen omhoog en spreidde alle vingers."

Wat heeft Kafka hiermee bedoeld? Hoe donker ook, ergens brandt er licht? Het licht kwam dan wel te laat voor Jozef K., maar voor degene die na hem komt, is er hoop? De onbekende figuur achter het verlichte raam blijft vaag en ongrijpbaar, maar alleen al zijn verschijning doorbreekt voor een ogenblik de gesloten wereld van het proces. Als lezer verwacht je dit niet. Misschien wil Kafka daarmee suggereren dat geen enkel systeem, hoe allesomvattend ook, de menselijke hoop volledig kan uitwissen? Kafka geeft geen antwoord en hij laat de vraag open. Wie is die man in dat raam?